Çöplerin toplanması, taşınması ve bertarafı oldukça maliyetli bir işlemdir. Çöp toplama ve taşıma maliyeti, özellikle büyükşehirlerde, minimize edilmelidir. Transfer istasyonları atık yönetim sistemi içinde katı atıkların toplanması hizmeti ve nihai bertaraf tesisi arasında bağlantı kuran önemli bir rolü üstlenmektedir.

MNE ÇEVRE olarak, entegre katı atık yönetiminde katı atık taşıma maliyetini minimize etmek amacı ile transfer istasyonlarının teknik ve ekonomik önemi, hangi kriterlere göre nerede ve nasıl kurulması gerektiği üzerinde durulmuştur.

Nüfusu 21 milyona yaklaşan New York’ta 370 adet, nüfusu 60 milyona yakın Fransa’da ise 2005 yılı verilerine göre 530 adet transfer istasyonu bulunmaktadır. İstanbul’da ise 7 adet transfer istasyonu bulunmaktadır.

Transfer istasyonları, günlük evsel katı atık yönetim sisteminin en önemli entegre kısmını oluşturmaktadır. Transfer istasyonları, çöplerin toplanması ile katı atıkların bertaraf edilecekleri tesislere ulaştırılması arasında basamak görevi görürler.

Çöp bertaraf tesisi (depolama, yakma, kompost, geri dönüşüm) çöp toplama merkezine 24-30 km’den uzaksa transfer istasyonu yaparak çöp taşıma maliyetini minimize etmektir.

Çöp transfer istasyonu hangi şartlarda nereye yapılacak?

Çöplerin kaynakta (ev ve işyerleri) toplanmasından bertaraf tesisine kadar olan mesafe 24-30 km’den uzaksa çöp taşıma maliyetini minimize etmek ve çöp toplama araçlarının kullanımını maksimize seviyeye çıkarmak için transfer istasyonu yapılır. Yani çöplerin toplanması mesafesi ile son çöpün toplandığı noktadan itibaren bertaraf tesisine kadar çöplerin taşınması dahil toplam mesafe, ortalama 24-30 km’den düşükse transfer istasyonu yapmaya gerek yoktur. Çünkü her halükarda transfer istasyonunu işletmenin bir maliyeti vardır.

Çöp toplama, taşıma uzunluğu 24-30 km’den uzunsa verimli çöp toplama ve ekonomik yakıt tüketimi için transferi istasyonu yapmakta fayda vardır.

Transfer istasyonu uygulamasında, evlerden ve işyerlerinden küçük kapasiteli araçlarla toplanan çöpler transfer istasyonlarında büyük kapasiteli araçlara sıkıştırılarak yüklenir ve büyük kapasiteli araçlar, kamyon, tır, treyler ve konteynır gibi, çöpleri uzun mesafeli bertaraf tesisine taşırlar. Böylece Küçük kapasiteli çöp toplama araçları, çöp toplama işinde daha verimli ve ekonomik olarak çalışır. Transfer istasyonlarında büyük kapasiteli araç silolarına veya konteynırlarına çöpler sıkıştırılarak yüklenir. Böylece büyük kapasiteli araçlarla çöpler daha ekonomik ve verimli olarak çöpleri, çöp bertaraf tesislerine taşınır. Çöp bertaraf tesisine daha az sayıda aracın gelmesiyle çalışmalar daha seri ve verimli şekilde yürür.

Belli mesafenin üzerinde, 24-30 km gibi, çöp taşıma maliyetini, yakıt tüketimi, işletme ve bakım-onarım gibi, minimize etmek için transfer istasyonu yapmakta yarar vardır. Araçlar daha az egzoz emisyonuna neden olacak ve bertaraf sahası güzergâhındaki yolun daha az yıpranacaktır.

Transfer istasyonları yapıldığı zaman çöp taşıma araçları, çöp bertaraf tesislerine daha düzenli ve planlı şekilde gelir.

Kısaca özetlersek transfer istasyonu yapmanın amacı;

• Küçük veya orta ölçekli yerel yönetimde oluşan çöpler, bertaraf tesisine taşınamayacak miktarda oluşuyorsa,
• Bertaraf tesisine çöplerin küçük araçlarla taşınması gerekmediği kadar uzunsa,
• Çöp bertaraf tesisi birçok yerel yönetimin atığını çöp bertaraf tesisine taşınmasına çevresel açıdan negatif etki yapıyorsa,

transfer istasyonu yapılır.

Yapılan bilimsel çalışmalarda göre transfer istasyonu yapılan bir büyükşehirde çöp taşımada enerji maliyeti, %45 oranında azaltılmaktadır. Araçların çevreye verdikleri kirlilik %15 ila %21 oranında azaltılmaktadır.

Transfer istasyonları, hizmetin seri olarak yürümesi için çöplerin ağırlıklı olarak oluştuğu merkezi yerlere yapılmalıdır.

Transfer istasyonu yapılacak yerde, çevresel yerleşim kriterleri çok önemlidir. Bunlar;

• Arazi kullanımı,
• Yer altı su kaynağı,
• Ekoloji,
• Görünürlük,
• Trafik,
• Topografya

dır.

Transfer istasyonu yapılırken hakim rüzgar yönü mutlaka dikkate alınmalıdır. Bölgedeki hakim rüzgar yönü transfer istasyonundan yerleşim bölgesine doğru olmamalıdır.

Transfer istasyonu topografyası uygun ve etkin olmalıdır. Çöp transfer istasyonu topografyası uygun değilse yapılacak bir çalışma ile uygun hale getirilmelidir.

Seçilecek transfer istasyonu yerinin uygunluğu teknik, çevresel, ekonomik, sosyal ve siyasal pek çok kritere bağlıdır.

Transfer istasyonu, çevredeki yerleşim bölgesinin, okulların ve ibadet hanelerin hava kalitesini bozmamalıdır. Koku ve gürültü problemi meydana getirmemelidir. Kısaca transfer istasyonu, çevresel sorunlar meydana getirmemelidir.

Transfer istasyonlarının yapılacağı yerlerin;

• Ana arterlere kolay giriş çıkış yapılacağı,
• Atık toplama veriminin en yüksek seviyede olması için kurulacak transfer istasyonunun atık toplama güzergahının merkezi bir noktası olması gerekir. Bu tesislerin atık toplama güzergahından yaklaşık 15-20 km’den daha uzakta olması istenmez.
• Halk sağlığı ve çevre için minimum sorunların oluşacağı,
• Geri dönüşüm tesislerinin kurulmasına elverişli olacağı,

yerler olmalıdır.

 Transfer istasyonları için teknik yerleşim kriterler;

• Çöp toplama güzergahıyla merkezi mahal arasında ilişki olmalı,
• Ana arter güzergahına giriş ve çıkış olmalı,
• Transfer istasyonu kapasitesi yeterli olmalı,
• Katı atık hizmeti verilen alan belli olmalı,
• Genişleme kapasitesi olmalı,
• Bölgelere ayrılmış tahsisler ihtiyaçları karşılamalı,
• Çöp kamyonları trafikle uyumlu olmalı,
• Atığın toplanmasında kullanılan araçların tipleri ve özellikleri belirlenmeli,
• Araçların sıraya girme ve park etme imkanı mümkün olmalı,
• Tampon yerler olmalıdır.

Transfer istasyonlarının kapasiteleri ve boyutları, aşağıdaki etkenlere bağlı olarak hesaplanmak zorundadır.

• Hizmet verilecek bölgenin büyüklüğü (konut sayısı, hizmet verilecek belde /belediye sayısı),
• Atıkların toplanma sıklığı ve toplanan atık miktarı,
• Transfer istasyonunda uygulanan yöntem,

Transfer istasyonu yeri belirlendikten sonra ilgili plancılar, mimarlar ve mühendisler önerilen tesis için uygulama planı geliştirmek üzere yukarıda belirtilen faktörleri göz önünde bulundururlar. Uygulama planında temel olarak giriş noktaları, yollar ve geçitler, ilgili binalar, araç park alanları, işletme tesisatı, yüzey su drenaj özellikleri, çit veya duvar, bitişik arazi kullanımı ve peyzaj gösterilmelidir. Kısaca planlama çalışması, transfer istasyonunun yapımı ve işletilmesini pratik ve ekonomik olacak şekilde hazırlanmalıdır.

Uygulama planı çalışmasında giriş ve çıkış yolları, saha içi trafik akış güzergâhı, araç sıra bekleme alanları, araçların tartıldığı kabul noktası, boşaltma zemini, geçit, rampa vb yapıların olduğu kapalı transfer istasyonu binası, araç giriş ve çıkış yapıları, araç park alanları, müşteri hizmet binaları, eğitim ofisi, tuvaletler gibi, ileriye dönük olarak tasarlanan genişleme alanı, tampon bölge ve bekleme alanı detayları yer almalıdır.

Şehirlerde oluşan çöplerin transfer istasyon getirilmesi ve buradan bertaraf tesisine taşınması mümkünse eşit ağırlıklı olmalıdır. Transfer istasyonu kapasitesi üzerinde çöp kesinlikle kabul edilmemelidir. Transfer istasyonundan çöp bertaraf tesisine taşınacak çöp miktarı belli olmalıdır. Bunun amacı halkın şikayetini minimize etmektir. Her transfer istasyonundan taşınan çöp miktarı eşit veya daha düşük olmalıdır.

Bir şehre bir veya birden fazla transfer istasyonu yapılabilir. Yapılacak transfer istasyonları çöp bertaraf tesisleri ile ilişkili ve uygun olmalıdır.

Bertaraf tesislerine taşınan çöp miktarı transfer istasyonuna getirilen çöp miktarı ile uyumlu olmalıdır. Transfer istasyonundan çöp bertaraf tesisine taşınan kapasiteye eşit veya daha az olmalıdır.

Transfer istasyonu bölgesinde oluşacak çöp miktarı önceden mutlaka tespit edilmelidir. Buna göre transfer istasyonu kapasitesi ve bölgede çöp toplama araçları sayısı ve tipi belirlenmelidir.

Transfer istasyonuna kabul edilecek çöpün içeriği ve kalitesi ile çöp bertaraf tesisine kabul edilen çöpün özelliği ile benzer olmalıdır. Bu yüzden çöp transfer istasyonlarında çöp kalitesini bilen uzmanların çalışmasında büyük yarar vardır.

MNE ÇEVRE olarak, başta büyükşehir belediyeleri olmak üzere, belediyelerimize yukarıda ifade edilen kriterler çerçevesinde transfer istasyonu yerlerinin belirlenmesi, uygulama projelerinin hazırlanması, transfer istasyonlarından bertaraf tesisine taşıyacak araç özelliklerinin ve kapasitelerinin belirlenmesi ve transfer istasyonunun işletilmesi, bakım onarımı el kitabının hazırlanması çalışmalarını yapmaktayız.